Elk kind is uniek. Dat zeggen we vaak, ook bij Enjoy! Maar durven we daar ook echt naar te
handelen? Kunnen we zonder oordeel accepteren dat het ene kind uitbundig en energiek is,
terwijl het andere juist rustig de kat uit de boom kijkt? Dat de één zich makkelijk kan
concentreren en de ander vooral leert door te bewegen? Dat ieder kind zich ontwikkelt in zijn of
haar eigen tempo?
Bij respect voor autonomie draait het om kinderen de kans te geven zelf te ontdekken en te
proberen. Laat kinderen eens zelf kiezen wat ze willen doen, of hoe ze iets willen doen. Laat
ze hun eigen ideeën aandragen of laat ze zelf initiatieven nemen. Want door het zelf te doen
leren ze het meeste. Het moeilijkste hierbij is als professional een stapje terug te doen, kijk
maar wat er gebeurt en laat het maar gebeuren. Misschien heb je al gezien dat het fout gaat,
maar laat ze die fout maar maken. Van fouten maken leren we het meeste. Er is niet 1 juiste
manier, misschien leer je zelf ook nog iets van de manier van kinderen.
Kinderen de ruimte geven voor hun eigen autonomie draagt ook bij aan een positief
zelfbeeld. Wanneer een kind ontdekt dat het iets zelf kan, zal het kind trots zijn op zichzelf en
zo zelfvertrouwen opbouwen. Deze positieve ervaringen leiden tot een positief zelfbeeld.
Kinderparticipatie
Een belangrijk onderdeel van respect hebben voor de autonomie is kinderparticipatie. Het is
belangrijk kinderen te zien als betrokken personen. Kinderen hebben ook ideeën, gevoelens
en rechten. Niet de macht van de volwassene moet centraal staan, maar de samenwerking
tussen het kind en de volwassene. Door met de kinderen in gesprek te gaan en samen te
kijken naar ideeën en initiatieven, geven we kinderen de ruimte om mee te denken, keuzes te
maken en eigen oplossingen te vinden. Zo ervaren zij dat hun stem ertoe doet en dat zij
invloed hebben op hun eigen omgeving.
Dat doen we door:
-Echt te luisteren naar wat kinderen zeggen en bedoelen.
-Kinderen aan te moedigen hun mening en ideeën te delen.
-Kinderen actief te betrekken bij beslissingen die hen aangaan.
-Zichtbaar aan de slag te gaan met de inbreng van de kinderen.
Samen beslissen, samen ontdekken en samen uitvoeren. Daarbij zien we kinderen als
gelijkwaardige partners, passend bij hun leeftijd en ontwikkeling. We geven hen
verantwoordelijkheid waar dat kan en begeleiden hen waar dat nodig is. Zo groeien kinderen
in zelfstandigheid, zelfvertrouwen en eigenaarschap.
Autonomie in dagelijkse praktijk
Autonomie zit vaak in kleine momenten. Het gaat erom dat kinderen ervaren: ik mag
meedenken, ik mag proberen en mijn ideeën doen ertoe.
Dit kan bijvoorbeeld door:
● Kinderen zelf te laten kiezen uit activiteiten of materialen.
● Kinderen zelf oplossingen te laten bedenken wanneer iets niet lukt.
● Kinderen de tijd te geven om iets op hun eigen manier te doen.
● Niet meteen in te grijpen, maar eerst te kijken wat een kind zelf kan.
●Initiatieven van kinderen serieus te nemen en hierop aan te sluiten.
Baby’s → Met baby’s heb je veel lichaamscontact. Het is dan ook belangrijk om ervoor te
zorgen dat je een baby zo aanraakt dat hij zich gerespecteerd voelt. In de drukte van de dag
is dit misschien iets wat je soms vergeet, maar probeer er toch de tijd voor te nemen. Maak
eerst oogcontact, vertel wat er gaat gebeuren/wat je gaat doen en wacht dan op de reactie
van de baby. Zorg bij het oppakken voor steun en bewegingsvrijheid en ga uit van de
voorkeurshouding van de baby.
Peuters → In deze fase ontwikkelen kinderen hun eigen wilskracht. Het is belangrijk een
balans te vinden tussen ruimte geven voor eigen initiatieven en het bepalen van grenzen. Zo
leren kinderen dat ze mogen zijn wie ze zijn, maar ook dat er anderen zijn met wie ze
rekening moeten houden. Zorg dat er keuzevrijheid is, maar maak het niet te groot,
bijvoorbeeld tussen 3 a 4 verschillende soorten beleg. Laat kinderen tijdens (creatieve)
activiteiten maken wat ze zelf willen maken en gebruik geen opgelegde voorbeelden. En laat
kinderen veel zelf doen en oefenen, zoals bijvoorbeeld het helpen dekken van de tafel.
Ook vragen we als volwassenen vaak van peuters om ‘sorry’ te zeggen bij een conflict. Vaak
heeft dit geen nut, kinderen van deze leeftijd begrijpen nog niet goed wat dit woord inhoudt
en zullen er dus ook niet veel van leren. Wil je wel een leermoment maken van een ruzie? Leg
uit dat het kind iets heeft gedaan dat de ander niet fijn vond, waaraan je dat kunt zien
(bijvoorbeeld dat de ander huilt) en benadruk dat het fijn en belangrijk is om het ‘goed te
maken’. Maar leg de keuze hoe dat te doen, bij het kind zelf. Of misschien kan het kind dat
verdrietig is aangeven wat hij/zij hierin fijn vindt. Noem wel opties: bijvoorbeeld een knuffel,
een kus of een aai over de bol. Als het kind zelf sorry wil zeggen is dat natuurlijk prima.
In een bredere context kun je dit zo zien: jij wil dat er iets gebeurt, maar je laat het kind zelf
kiezen op welke manier en biedt zo ruimte voor eigenheid binnen de gewenste kaders.
Kleuters → Kleuters hebben na een schooldag vaak behoefte aan vrij spel. Dat betekent niet
dat je ze helemaal ‘los’ moet laten. Nabijheid en beschikbaarheid van de pedagogisch
professional blijft gewenst. Probeer in te schatten wat de kinderen van je nodig hebben:
afstand houden, het spel op gang brengen, of meespelen.
Schoolkind → Het zelf laten doen neemt vanaf deze leeftijd nog meer toe. Blijf jezelf
afvragen: Wat kan het kind zelf en waarbij moet ik nog helpen? Wat kan ik loslaten en waarbij
moet ik het kind nog beschermen? Hoe doe je dat? Kijk naar de kinderen en praat met de
kinderen om uit te vinden hoe ze iets aanpakken en leer meer over hun manier van denken.
Probeer bij deze leeftijd ook kinderen de ruimte te geven om dingen met elkaar te regelen enonderling taken te laten verdelen. Bijvoorbeeld bij het opruimen van de tafel of de rolverdeling tijdens een spel.
De visie van Enjoy! – Wat staat er in ons beleid?
Bij Enjoy! geloven we dat kinderen zich het beste ontwikkelen wanneer ze de ruimte krijgen
om zelf te ontdekken, te proberen en hun eigen grenzen te verkennen. We moedigen
kinderen aan om te doen, te durven en te vertrouwen op hun eigen proces. Iets lukt niet altijd
meteen, maar juist door te proberen, fouten te maken en opnieuw te beginnen, ontwikkelen
kinderen zich verder.
Kinderen zijn van nature nieuwsgierig, creatief en gericht op contact met anderen. Daarom
sluiten we aan bij wat hen bezighoudt en bij hun eigen interesses, talenten en kwaliteiten.
Het uitgangspunt is niet “hoe houden we kinderen bezig?”, maar “wat houdt de kinderen
bezig?” We kijken goed naar de initiatieven van ieder kind en stimuleren hen om vanuit hun
eigen mogelijkheden en voorkeuren verder te groeien.
Onze visie is gebaseerd op een groeimentaliteit. Kinderen groeien niet alleen lichamelijk,
maar ontwikkelen zich ook in hun zelfvertrouwen, vaardigheden en mogelijkheden. Wij
begeleiden hen bij het ontdekken van hun potentieel en helpen hen stap voor stap verder, op
hun eigen tempo en op hun eigen manier. Daarbij horen ook momenten van frustratie. We
zien deze niet als iets dat voorkomen moet worden, maar als een belangrijk onderdeel van
leren en ontwikkelen.
Wanneer we moeten bepalen of iets wel of niet mag, gebruiken we, n.a.v. de visie van Steven
Pont (ontwikkelingspsycholoog), twee vragen als uitgangspunt:
1. Is er sprake van een gevaarlijke situatie?
2. Ondervindt de omgeving hinder van het gedrag?
Als beide vragen met “nee” beantwoord kunnen worden, staan we het toe en geven we
kinderen de ruimte om zelf te ervaren en te leren. Als professionals blijven we betrokken en
begeleiden we hen waar nodig.
Ook vinden we het belangrijk om de lichamelijke grenzen van kinderen te respecteren. We
raken een kind niet zomaar aan, maar kondigen dit aan of vragen toestemming. Bij een baby
vertellen we bijvoorbeeld eerst dat we het gezichtje gaan schoonmaken. Bij oudere kinderen
vragen we of zij behoefte hebben aan een knuffel of aanraking wanneer ze verdrietig zijn. We
gaan er niet automatisch vanuit dat aanraking voor ieder kind de prettigste manier van
troosten is.
Bij Enjoy! staat daarom het kind centraal: we kijken naar wat kinderen bezighoudt, sluiten
aan bij hun eigen mogelijkheden en geven hen de ruimte om op hun eigen manier en in hun
eigen tempo verder te groeien.
