Met een blik, een luisterend oor, een glimlach, een troostende arm of een oprechte vraag laten
we een kind voelen: ik zie jou, ik hoor jou en jij bent belangrijk.
Sensitieve responsiviteit is een van de zes interactievaardigheden in de kinderopvang. Het
vormt de basis van emotionele veiligheid en bestaat uit twee delen: sensitief en responsief.
→ Sensitief: Je hebt aandacht voor de signalen die kinderen geven. Je merkt zowel verbale als non-verbale signalen op en interpreteert ze juist.
→ Responsief: Je reageert tijdig en passend op deze signalen. Dit zorgt ervoor dat kinderen zich gezien, gehoord en begrepen voelen.
Als pedagogisch professional heb je oog voor wat een kind laat zien, hoort wat het kind vertelt en probeert te begrijpen wat er achter het gedrag schuilgaat. Door passend hierop te reageren, laat de professional merken: ik zie je, ik hoor je en ik ben er voor je. Vanuit die veilige basis krijgt een kind de ruimte om zich te ontwikkelen, te ontdekken en zichzelf te zijn.
Sensitieve responsiviteit in leeftijdsfases
Elk kind heeft behoefte aan een pedagogisch professional die ziet wat het nodig heeft en daar op een passende manier op reageert. Die behoefte verandert niet naarmate een kind ouder wordt. Wat wel verandert is de manier waarop kinderen hun behoeften uiten en hoe professionals daarop aansluiten.
Baby’s → Een baby is afhankelijk en vol vertrouwen. Het is aan de professionals om dit te bevestigen en te laten groeien. Bij deze leeftijd is het heel belangrijk om bewust te zijn van het snel en passend reageren op de signalen van een baby. Signalen van baby’s kunnen zijn;
geluidjes maken, gezichtsuitdrukkingen, huilen, kijken, grijpen, reiken, oogcontact zoeken en lichaamsbeweging.
Peuters → Peuters ontdekken steeds meer hun eigen zelfstandigheid, maar hebben wel nog veel ondersteuning nodig bij het begrijpen en reguleren van hun emoties. Dit betekent dat je hun gevoelens erkent, woorden geeft aan wat zij ervaren en hen helpt zelf een oplossing te vinden. Je biedt ruimte om zelf te ontdekken, maar biedt tegelijkertijd een veilige basis.
Signalen van peuters kunnen zijn; oogcontact of lichamelijk contact zoeken, huilen, mopperen, hulp vragen, trots iets laten zien, gezichtsuitdrukkingen, steeds terugkeren naar opvoeder voor bevestiging.Kleuters → Kleuters ontwikkelen steeds meer zelfvertrouwen en sociale vaardigheden.
Kleuters hebben behoefte aan erkenning van hun gevoelens, aandacht voor hun verhalen en positieve bevestiging. Je geeft hen de ruimte om zelfstandig te ontdekken en nieuwe uitdagingen aan te gaan, terwijl je beschikbaar blijft als veilige en vertrouwde basis.
Signalen van kleuter kunnen zijn; veel contact zoeken, veel vertellen, trots dingen laten zien, bevestiging zoeken, teleurstelling tonen, huilen, terughoudend zijn in nieuwe situaties.
Schoolkind → Als pedagogisch professional begeleid je kinderen door interesse te tonen, goed te luisteren, kinderen te betrekken in keuzes maken en behoefte aan autonomie. In deze fase helpt een professional kinderen om zelfvertrouwen op te bouwen, sociale relaties aan te gaan en verantwoordelijkheid te nemen. Het kind voelt dat er een betrouwbare basis is wanneer hij die nodig heeft. Signalen van een schoolkind kunnen zijn: delen van successen en problemen, advies vragen, terugtrekken, extreem gedrag vertonen, steun zoeken bij conflicten
Effect op het kind wanneer er sensitieve responsief wordt gehandeld
Wanneer een kind merkt dat signalen worden opgemerkt, begrepen en passend beantwoord, versterkt dit de band met de pedagogisch professional. Het kind ervaart daardoor dat anderen beschikbaar en betrouwbaar zijn. Een baby leert bijvoorbeeld dat er iemand komt wanneer hij huilt en troost of hulp nodig heeft. Hierdoor kan de baby zich gemakkelijker laten geruststellen.
Sensitief-responsief handelen draagt bij aan een veilige en vertrouwde relatie tussen het kind en de pedagogisch professional. Vanuit die veilige basis durft een kind de omgeving te onderzoeken en nieuwe ervaringen op te doen. Het kind weet dat het bij de pedagogisch professional terecht kan wanneer behoefte is aan ondersteuning, bescherming of troost.
Kinderen bij wie regelmatig sensitief en responsief op hun signalen wordt gereageerd, kunnen bovendien meer vertrouwen ontwikkelen in anderen. Zij durven vaak gemakkelijker hulp te vragen en zijn minder bang dat zij worden afgewezen.
Sensitief-responsief handelen is niet alleen belangrijk wanneer een kind verdrietig, boos of angstig is. Ook wanneer een kind blij, trots of enthousiast is, is het belangrijk dat je deze signalen opmerkt en erop reageert. Zo voelt het kind zich gezien!Cirkel van veiligheid – Dient als veilige basis en veilige haven voor het kind.
Wat doen wij bij Enjoy! om sensitief responsief te zijn?
Bij Enjoy! handelen wij als pedagogisch professionals sensitief en responsief. Dat houdt in dat we goed kijken naar de signalen van de kinderen en hierop inspelen. We moedigen de kinderen zo veel mogelijk aan om dingen zelf te ondernemen en te ontdekken. Maar zorgen ook voor een veilige en vertrouwde basis. Zo helpen we de kinderen bij het benoemen en verwoorden van de gevoelens die ze ervaren. We maken contact met de kinderen, door ze aan te kijken en/of aan te raken als daar behoefte aan is. Bij Enjoy! zorgen we voor een positieve sfeer op de groep. We geven de nodige complimenten aan de kinderen. Niet voor het resultaat, maar voor het proces, zo laten we de kinderen groeien in zelfvertrouwen en wat ze kunnen. We benoemen wat we doen en doen wat we zeggen. Zo zorgen we bij Enjoy! voor een veilige omgeving, waar kinderen veilig, gehoord en gezien voelen.
